Kijk ook eens bij de
vragen en reacties
of heeft u zelf een tip?

Dagtrip naar zuivelhistorie



Interieur boterfabriek in Gemert
Een bezoekje aan een historische zuivelfabriek met een werkende stoommachine? Of aan een oud boterfabriekje waar ze kaas en boter maken? En wat te denken van een origineel kaaspakhuis uit 1915? Het kan allemaal, deze zomer of later in het jaar. Een dagtrip naar de historie van de zuivelindustrie.
In het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem staat stoomzuivelfabriek Freia. Een particulier bedrijf in Veenwouden (Friesland), in1879 opgericht door Mindert Bokma de Boer. Hij verkocht de fabriek al na enkele jaren. Onder de nieuwe eigenaren werd het een van de grootste fabrieken van Friesland. Freia maakte zelfs in Engeland reclame voor z’n producten. Zo verscheen in 1911 in het Engelse vakblad The Grocer een advertentie die de kruideniers wees op de enige echte Freia Goudas & Edams.
In 1969 stopte het bedrijf de productie. Jaren later, in 1991, is het gebouw grotendeels overgebracht naar Arnhem. Daar is nu te zien hoe men aan het begin van de 20st eeuw kaas en boter produceerde. Topstuk is de stoommachine die dagelijks door vrijwilligers nieuw leven wordt ingeblazen, zodat de aandrijfriemen grote tandraderen laten draaien. Aan het eind van het bezoek kun je een lekker stukje kaas kopen. En de naam Freia? Dat was de Germaanse godin van de vruchtbaarheid.
Van Arnhem naar het Noord- Brabantse Gemert, waar het Boerenbondsmuseum staat. In deze oude boerderij werd de oprichter van de Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond geboren: pater Gerlacus van den Elsen. De pater stond aan de wieg van meerdere zuivelfabriekjes, wellicht ook in Boekel. In 1899 besloten 54 boeren uit Boekel om een fabriekje te laten bouwen (voor 2200 gulden, inclusief 600 gulden aan apparatuur), waarin met handkracht melk tot boter werd verwerkt. Het gebouwtje is in 2006 heropgebouwd in Gemert. Vrijwilligers maken er regelmatig kaas en boter. (Meer informatie over de boterfabriek uit Boekel: www.bhic.nl/boter-in-boekel).

Voor een kijkje achter de schermen van de kaashandel moet je naar het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen. Daar staat het witte, houten kaaspakhuis, afkomstig uit Landsmeer, een dorp vlak boven Amsterdam. Het was eigendom van de familie De Goede, die kaas exporteerde naar het Caraïbisch gebied. In Enkhuizen liggen namaakkazen op de planken, maar de inrichting van het pakhuis geeft de situatie in 1915 weer. En er is echte Zuiderzeekaas te koop.

Aad Vernooij (juli 2014)